Tolerancja, uzależnienie i efekt placebo
Fiszki o adaptacji organizmu na lek: tolerancji, zależności fizycznej, uzależnieniu i komponencie psychologicznej odpowiedzi.
Keyboard Shortcuts
💡 Pro tip: Use keyboard shortcuts for faster studying!
Study Smart Tips for Tolerancja, uzależnienie i efekt placebo
Master these concepts using proven study techniques that actually work:
Active Recall
Test yourself before flipping each card to strengthen memory retention
Spaced Repetition
Review difficult cards more frequently than easy ones
Multiple Sessions
Break study time into shorter, focused sessions
Explain Aloud
Verbalize answers to reinforce understanding
Questions Covered in This Set
10 cards to master
Czym jest tolerancja na lek?
Osłabienie odpowiedzi na lek przy powtarzanym podawaniu; na krzywej dawka–odpowiedź widać przesunięcie w prawo (spadek potencji) lub obniżenie plateau (spadek skuteczności).
Na czym polega desensytyzacja receptora?
Szybki (sekundy–minuty) mechanizm: receptor GPCR zostaje ufosforylowany przez kinazy (GRK, PKA), wiąże β-arrestynę i przestaje przekazywać sygnał, mimo że lek jest wciąż związany.
Co to jest down-regulacja receptorów?
Internalizacja i degradacja receptorów w ciągu godzin–dni, przez co spada ich całkowita liczba — np. przy przewlekłych β-agonistach wziewnych lub długotrwałej morfinie.
Czym jest tachyfilaksja?
Bardzo szybka tolerancja rozwijająca się w ciągu minut, klasycznie przy sympatykomimetykach pośrednich (np. efedryna), które wyczerpują zapas noradrenaliny w zakończeniach nerwowych.
Co to tolerancja farmakokinetyczna? Podaj przykład.
Lek indukuje własny metabolizm i sam obniża swoje stężenie — np. karbamazepina indukuje CYP3A4. Klinicznie wygląda jak tolerancja, ale mechanizm nie jest farmakodynamiczny.
Dlaczego nierównomierna tolerancja na opioidy jest niebezpieczna?
Szybko znika euforia i senność, wolniej analgezja, a depresja oddechowa znacznie wolniej (zwężenie źrenic i zaparcia prawie wcale). Zwiększając dawkę dla ulgi w bólu, pacjent zbliża się do dawki toksycznej — indeks terapeutyczny się zawęża.
Zależność fizyczna — definicja
Adaptacja organizmu do obecności leku; nagłe odstawienie ujawnia przeciwadaptację w postaci zespołu abstynencyjnego. Zjawisko czysto farmakologiczne, nie moralne — stąd stopniowe odstawianie (tapering).
Jak wyglądają objawy zespołu abstynencyjnego?
Zwykle są lustrzanym odbiciem działania leku: po opioidach biegunka, dysforia, rozszerzenie źrenic; po benzodiazepinach lęk, bezsenność, a skrajnie drgawki.
Uzależnienie (addiction) — czym się różni od zależności fizycznej?
To zaburzenie behawioralne: kompulsywne poszukiwanie substancji mimo szkód, głód (craving), utrata kontroli. Podłoże — układ nagrody (VTA → jądro półleżące). Pacjent pooperacyjny może być zależny fizycznie bez uzależnienia.
Co to pseudouzależnienie?
Zachowania przypominające uzależnienie u pacjenta z niedoleczonym bólem, wynikające ze zbyt małej dawki leku; znikają po właściwym leczeniu bólu.
