Polipragmazja i farmakogenetyka
Karty utrwalające ryzyka wielolekowości, zasady deprescribingu i podstawy zmienności genetycznej odpowiedzi na leki.
Keyboard Shortcuts
💡 Pro tip: Use keyboard shortcuts for faster studying!
Study Smart Tips for Polipragmazja i farmakogenetyka
Master these concepts using proven study techniques that actually work:
Active Recall
Test yourself before flipping each card to strengthen memory retention
Spaced Repetition
Review difficult cards more frequently than easy ones
Multiple Sessions
Break study time into shorter, focused sessions
Explain Aloud
Verbalize answers to reinforce understanding
Questions Covered in This Set
11 cards to master
Jak definiuje się polipragmazję (i polipragmazję 'dużą')?
Równoczesne stosowanie 5 lub więcej leków; polipragmazja duża to 10 i więcej leków jednocześnie.
Czym różni się polipragmazja racjonalna od nieracjonalnej?
Racjonalna: wiele leków o udowodnionych wskazaniach (np. po zawale z cukrzycą i niewydolnością serca). Nieracjonalna: leki bez wskazań, duplikujące się, leczące objaw innego leku lub kontynuowane latami 'z rozpędu'.
Jak rośnie ryzyko istotnej interakcji wraz z liczbą leków?
Nieliniowo: przy 2 lekach kilka procent, przy 5 ok. 50%, przy 8 i więcej praktycznie 100%. Liczba par leków rośnie jak n(n−1)/2 — przy 10 lekach to 45 par.
Co to jest kaskada przepisywania (prescribing cascade)?
Sytuacja, w której działanie niepożądane leku zostaje uznane za nową chorobę i jest leczone kolejnym lekiem — zamiast odstawienia lub zamiany leku sprawczego.
Opisz klasyczny przykład kaskady z amlodypiną.
Amlodypina → obrzęki kostek → furosemid → hipokaliemia i nietrzymanie moczu → oksybutynina (antycholinergik) → zaburzenia pamięci → donepezil (cholinergik, działający przeciwnie). Prawidłowo: zamienić amlodypinę.
Do czego służą kryteria Beersa oraz STOPP/START?
To listy leków potencjalnie niewłaściwych u osób ≥65 lat (Beers, STOPP — np. długodziałające benzodiazepiny, NLPZ przy niewydolności nerek) oraz leków brakujących mimo wskazań (START — np. statyna po zawale).
Na czym polega metoda 'brown bag review'?
Pacjent przynosi na wizytę wszystkie opakowania leków, w tym OTC, suplementy i zioła (dziurawiec, żurawina, magnez), by ocenić pełną listę i możliwe interakcje.
Jakie są trzy kluczowe zasady deprescribingu?
Odstawiać jeden lek na raz, powoli (zwłaszcza benzodiazepiny, opioidy, beta-blokery, IPP, SSRI — ryzyko efektu z odbicia) i monitorować pacjenta przez kilka tygodni.
Czym zajmuje się farmakogenetyka?
Bada, jak warianty genów (polimorfizmy) wpływają na farmakokinetykę i farmakodynamikę leku — najlepiej opisane dotyczą enzymów cytochromu P450.
Czym różni się interakcja lekowa od wpływu genotypu?
Interakcja jest czasowa i odwracalna (ustępuje po odstawieniu leku), a genotyp towarzyszy pacjentowi całe życie i stale modyfikuje odpowiedź na lek.
Jakie pytania kontrolne zadać przy przeglądzie każdego leku?
Jakie jest wskazanie? Czy nadal aktualne? Czy korzyść przewyższa ryzyko u tego pacjenta (wiek, nerki, oczekiwana długość życia)? Czy to lek na objaw innego leku? Czy jest bezpieczniejsza alternatywa lub metoda niefarmakologiczna?
