Agoniści, antagoniści i powinowactwo

Zdolność leku do związania się i utrzymania na receptorze; mierzona stałą dysocjacji K_D.

Im NIŻSZE K_D, tym WYŻSZE powinowactwo. K_D = stężenie leku, przy którym zajęte jest 50% receptorów. Lek o K_D = 1 nM wiąże się ~1000× silniej niż lek o K_D = 1 µM.

Zdolność leku do wywołania zmiany w receptorze — jaką część maksymalnej odpowiedzi daje przy pełnym obsadzeniu receptorów. Niezależna od powinowactwa.

Pełny (α = 1): maksymalny efekt — morfina, salbutamol, adrenalina. Częściowy (0 < α < 1): np. 40% maksimum nawet przy 100% zajętych receptorów — buprenorfina, arypiprazol.

W obecności pełnego agonisty wypiera go z receptorów i obniża odpowiedź — buprenorfina u osoby zażywającej heroinę może wywołać ostry zespół odstawienny.

Ma powinowactwo, ale zero aktywności wewnętrznej — klucz wchodzi do zamka, ale się nie przekręca. Przykłady: nalokson, propranolol, loratadyna, flumazenil.

Wycisza konstytutywną (bazową) aktywność receptora poniżej poziomu spoczynkowego. Przykłady: cetyryzyna i część leków H₁, niektóre β-blokery.

Wiązanie odwracalne w tym samym miejscu ortosterycznym: krzywa przesuwa się w PRAWO, E_max zachowane, EC₅₀ rośnie. Antagonizm 'do pokonania' (surmountable) — wystarczy zwiększyć dawkę agonisty.

Nalokson to antagonista kompetycyjny receptora μ; działa ~30–60 min, a metadon wiele godzin. Po 'zmyciu' naloksonu depresja oddechowa wraca — trzeba obserwować i powtarzać dawki.

Propranolol wiąże β₁ i β₂ podobnie mocno (nieselektywny — ryzyko skurczu oskrzeli u astmatyka); bisoprolol ma kilkadziesiąt razy wyższe powinowactwo do β₁ (kardioselektywny), ale przy dużej dawce też blokuje β₂.